Sporda Irk Ayrımcılığı Adım Adım Yükseliyor!
Irksal ayrımcılık sadece “ırk” gözetilerek yapılan ayrımcılıktan ibaret değildir; renk, soy, ulusal köken veya etnik köken gözetilerek yapılan ayrımcılık da ırksal ayrımcılık kapsamına girmektedir. Ayrımcılığın yasaklandığı alanlar siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel alanlarla sınırlı olmayıp, “kamusal yaşamın herhangi bir başka alanı”nı da içeriyor. İnsan toplulukları arasında nefreti körükleyen, belirli özellikleri nedeniyle bazı toplulukları ötekileştiren bu yaklaşım giderek birlikte yaşama olanaklarını da ortadan kaldıran sonuçlar doğuruyor.
Türkiye’de son dönemde spor etkinliklerinde yaşanan iki olay sporda ırkçılık ve ırk ayrımcılığını gündeme getirdi. 4 Mart 2023 tarihinde basına yansıyan görüntülerde bir grup Bursaspor taraftarının, Amedspor kafilesinin konakladığı otelin önünde nefret söylemi içeren ifadeler kullandıkları görüldü. Ertesi gün gerçekleşen maç sırasında Bursaspor’un tribünlerinde, 90’lı yıllardaki faili meçhul cinayetlerin sembolü ‘Beyaz Toros’ ve ‘Yeşil’ kod adlı eski istihbaratçı Mahmut Yıldırım’ın fotoğrafının olduğu pankartların açıldığı ve maç öncesinde ve esnasında Amedspor oyunculara yönelik fiziksel ve sözlü saldırılar gerçekleştirilerek maçta sahaya pet şişelerle birlikte bıçak ve mermi atıldığına dair görüntüler medyada yer aldı.
Ardından 14 Mart 2023 tarihinde ise İstanbul’da Üsküdar Amerikan Lisesi ile Ulus Özel Musevi Lisesi arasında oynanan futbol maçında Musevi Lisesi öğrencilerine karşı tribünlerden yapılan Nazi Selamı verilerek ırkçı yaklaşım sergilendiğine dair haberler medyaya yansıdı ve akabinde haberi doğrular açıklama Üsküdar Amerikan Lisesi yönetimince yapıldı. Liseler arasında oynanan bir maçta yaşanan bu olaylar, nefretin/ırkçılığın geldiği noktayı işaret ediyor.
Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’un varlığına rağmen Türkiye’de yapılan spor müsabakalarında nefret söylemi ve ırkçılık vakaları sıklıkla yaşanıyor. Bunun nedenlerinden birisi yasanın etkili uygulanmamasının yanında alandaki aktörlerde farkındalık eksikliği ve ırkçılıkla etkin mücadele yürütülememesi.
Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı (FRA)’nın 2010 yılı raporunda, spor etkinliklerinin ırkçılık, ayrımcılık ve dışlanmayla mücadele ederken, çeşitliliği kabul etmeyi ve karşılıklı saygıyı teşvik etmek için ideal bir platform olabileceğini öngörülmekte ve eşitlik kurumları ve Ulusal İnsan Hakları Kurumlarını’nın sporda ırk ayrımcılığının ele alınmasında daha fazla yer almasının önemini vurgulayarak izin verildiği durumlarda faillere karşı başlatılan yasal sürece de dahil olabileceğini öngörüyor.
BM Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi de sporda ırkçılığın önlenmesine yönelik taraf Devletlerine, tüm uluslararası spor kuruluşlarının, ulusal, bölgesel ve uluslararası federasyonları aracılığıyla ırkçılık, ırk ayrımcılığı, yabancı düşmanlığı ve ilgili hoşgörüsüzlüklerden arınmış bir spor dünyası hedefini gözetmelerini tavsiye ediyor. UİHK’lerin rolüne ilişkin olarak ise; “Ulusal insan hakları kurumlarının, raporlama yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve Komitenin sonuç gözlemlerinin ve tavsiyelerinin yakından izlenmesi konusunda kendi devletlerine yardımcı olmaları” gerekliliğini belirtiyor.
Bursaspor ve Amedspor arasında yaşanan olaylar ve ardından Üsküdar Amerikan Lisesi ile Ulus Özel Musevi Lisesi arasında oynanan futbol maçında yaşanan hadiseler üzerine Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (TİHEK) yaptığımız başvuruyla;
Sporda ırkçılık, ayrımcılık ve nefret söyleminin önlenmesi için spor federasyonları, spor kulüpleri, medya organları ve kamu otoritelerine yönelik politika tavsiyelerinin oluşturulmasını,
Oluşturulacak politika çerçevesinin kamuoyu ile paylaşılmasını,
Sporda ırkçılık konusunda izleme yapmasını ve bulgularını raporlamasını talep ettik.
Bütün uluslararası mekanizmaların tavsiyeleri, dünyanın farklı ülkelerindeki deneyimler sporda nefret ve ırkçılığın önlenmesi için Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na bu konularda politika üretme, yol göstericilik ve farkındalık yaratma konusunda büyük bir sorumluluk düştüğünü gösteriyor.
